อ่างเก็บน้ำถ้ำห้วยลึก
» รายละเอียด
» ดูแผนภาพ Point Asia
» ดูแผนภาพ Google Map
» สั่งพิมพ์
การศึกษาสภาพน้ำใต้ดินในเขตพื้นที่โครงการอ่างเก็บน้ำถ้ำห้วยลึก
บ้านห้วยลึก หมู่ที่ 7 ตำบลปิงโค้ง อำเภอเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่
1. บทนำ
ลำห้วยลึกเป็นลำน้ำสาขาฝั่งขวาของลำน้ำปิง มีต้นน้ำจากดอยถ้ำแกลบซึ่งอยู่ทางตอนเหนือของบ้านห้วยลึก ไหลลงมาทางด้านทิศใต้ผ่านแนวสันเขาทางทิศตะวันตกของหมู่บ้าน แล้วไหลเข้าเขตบ้านห้วยลึก ภายในศูนย์พัฒนาโครงการหลวงห้วยลึก แล้วไหลลงฝั่งขวาของลำน้ำแม่ปอยที่บ้านแม่ปอยแห้ง ลำห้วยลึกมีพื้นที่ลุ่มน้ำ ประมาณ 10.50 ตารางกิโลเมตร ความยาวลำน้ำประมาณ 4.50 กิโลเมตร ลำห้วยสาขาของลำห้วยลึกก่อนที่จะไหลเข้าเขตบ้านห้วยลึกที่อยู่ตอนบนของลุ่มน้ำ มีแนวลำห้วยไหลลอดภูเขาทางด้านทิศตะวันตกของหมู่บ้านห้วยลึก และน้ำจะไหลออกอีกด้านหนึ่งของภูเขา โดยในช่วงฤดูน้ำหลากจะลอดผ่านถ้ำ แต่ในช่วงแล้งจะซึมใต้ดินแล้วผุดขึ้นเป็นแอ่งน้ำซึมน้ำซับ ซึ่งปริมาณน้ำที่ไหลลอดถ้ำในช่วงฤดูน้ำหลากมีปริมาณมาก และระบายทิ้งลงท้ายน้ำเนื่องจากไม่มีที่เก็บกัก จึงมีแนวคิดที่จะดำเนินโครงการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำถ้ำห้วยลึก โดยก่อสร้างเขื่อนคอนกรีตปิดกั้นทางออกของน้ำทุกจุด มีวัตถุประสงค์เพื่อเก็บกักน้ำไว้ภายในถ้ำ นอกจากนี้ยังมีวัตถุประสงค์อีกอย่างคือ เพิ่มปริมาณน้ำใต้ดินในบริเวณใกล้เคียงกับพื้นที่โครงการและทำให้ระดับน้ำใต้ดินสูงขึ้นจากเดิม โดยคาดหมายว่าแหล่งน้ำใต้ดินจะได้รับน้ำบางส่วนที่รั่วซึมออกมาจากอ่างเก็บน้ำ ในการวิเคราะห์ความเปลี่ยนแปลงของระดับน้ำใต้ดินบริเวณที่ตั้งโครงการภายหลังจากดำเนินการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำถ้ำห้วยลึกแล้วเสร็จ จึงทำการศึกษาสภาพน้ำใต้ดินโดยดำเนินการเจาะบ่อสังเกตการณ์ จำนวน 5 บ่อ (แสดงในรูปที่ 1) ตามผลสำรวจธรณีฟิสิกส์ในบริเวณพื้นที่ด้านท้ายอ่างเก็บน้ำ และได้เริ่มวัดระดับน้ำใต้ดิน ตั้งแต่วันที่ 30 มิถุนายน 2548 เป็นต้นมาจนถึงปัจจุบัน
2. ระดับน้ำใต้ดินโดยทั่วไป
ระดับน้ำใต้ดินในบริเวณพื้นที่ด้านท้ายอ่างเก็บน้ำที่บ่อสังเกตการณ์ เมื่อ เดือนกรกฎาคม 2548 จะอยู่ที่ระดับประมาณ + 564.00 ถึง + 568.00 เมตร(รทก.) หรือมีระดับต่ำกว่าผิวดิน 6.00-14.00 เมตร และเมื่อวันที่ 11 สิงหาคม 2548 ที่ผ่านมา ในเขตอำเภอเชียงดาวมีฝนตกหนักมาก ตรวจวัดปริมาณฝนได้ถึง 200.30 มิลลิเมตร ซึ่งเป็นสาเหตุทำให้น้ำท่วมเชียงใหม่ครั้งแรกของปี 2548 จากการวัดระดับน้ำใต้ดินในเขตพื้นที่โครงการ พบว่ามีระดับสูงขึ้นเฉลี่ย 5.00-15.00 เมตร โดยเฉพาะที่บ่อสังเกตการณ์ OW1 และ OW2 ระดับน้ำใต้ดินสูงจนไหลรินออกจากบ่อในปริมาณเล็กน้อย ในเวลาต่อมาระดับน้ำเกือบคงที่ ซึ่งลดลงเล็กน้อยจนถึง เดือน ธันวาคม 2548 ซึ่งหมดฤดูฝน เริ่มมีระดับน้ำลดลงมากขึ้น จากการวัดน้ำใต้ดินของโครงการปัจจุบันพบว่ามีระดับต่ำกว่าผิวดินประมาณ 6.00 – 14.00 ม. และได้นำมาเขียนเส้นระดับของน้ำใต้ดิน พบว่ามีทิศทางการไหลของน้ำใต้ดินจะไหลจากทิศตะวันตกเฉียงเหนือไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ คือจากบริเวณที่ตั้งอ่างเก็บน้ำถ้ำห้วยลึกจะไหลไปทางอ่างเก็บน้ำห้วยลึก 3 เช่นเดิม ( แสดงในรูปที่ 1 )
3. พฤติกรรมของน้ำใต้ดิน
จากการตรวจวัดระดับน้ำใต้ดินที่บ่อสังเกตการณ์ในเขตพื้นที่บริเวณใกล้เคียงของอ่างเก็บน้ำถ้ำห้วยลึก ตั้งแต่เดือนกรกฎาคม 2548 ถึง ปัจจุบัน สภาพน้ำใต้ดินในเขตพื้นที่โครงการเป็นดังนี้
3.1 พฤติกรรมของน้ำใต้ดินที่สัมพันธ์กับปริมาณน้ำฝนที่ตกในพื้นที่โครงการ
เมื่อวันที่ 11 สิงหาคม 2548 เกิดฝนตกหนักมากในพื้นที่โครงการ ปริมาณน้ำฝนนอกจากจะซึมลงไปใต้ผิวดินโดยตรงแล้ว ยังทำให้น้ำที่ไหลออกมาจากถ้ำมีปริมาณมากขึ้น ปริมาณน้ำที่ซึมหายลงไปในดินจะสะสมตัวเป็นชั้นน้ำใต้ดิน มีผลทำให้ระดับน้ำใต้ดินบริเวณท้ายอ่างเก็บน้ำสูงขึ้นมาก และในช่วงที่ฝนหยุดตกหรือตกลงมาในปริมาณน้อย ระดับน้ำใต้ดินที่วัดได้จะลดต่ำลง และตั้งแต่ช่วงปลายเดือน เมษายน 2549 จนถึง ปัจจุบันเริ่มมีฝนตกบริเวณพื้นที่โครงการ น้ำไหลเข้าบริเวณอ่างเก็บน้ำซึ่งสร้างเสร็จและสามารถเก็บกักน้ำได้ ระดับน้ำใต้ดินที่วัดได้ยังคงลดลงอยู่ แต่น้อยกว่าช่วงเดือนก่อน ทั้งนี้คาดว่าเนื่องจากเป็นช่วงต้นฤดูฝน ปริมาณฝนไม่มากนักประกอบกับดินในบริเวณพื้นที่มีสภาพแห้งไม่มีความชื้นมากนัก จึงดูดซับน้ำฝนไว้ได้มาก ทำให้ไม่มีผลต่อระดับน้ำใต้ดิน แต่อย่างไรก็ตามจะควรตรวจสอบเพื่อหาช่องทางที่รั่วซึมและซ่อมแซมต่อไปเพื่อให้น้ำในบริเวณนี้รั่วซึมน้อยลง
3.2 พฤติกรรมของน้ำใต้ดินที่สัมพันธ์กับปริมาณน้ำที่ไหลในลำห้วยลึก
3.1.2 พฤติกรรมของน้ำใต้ดิน ก่อนดำเนินการก่อสร้างตัวเขื่อนห้วยลึก
พบว่า ในช่วงที่ลำห้วยมีปริมาณน้ำไม่มากนัก ( ช่วงที่ไม่มีฝนตกหรือฝนตกน้อย ) ระดับน้ำใต้ดินจะลดต่ำลงเนื่องจากน้ำใต้ดินมีการไหลออกไปยังบริเวณที่มีระดับต่ำกว่า ซึ่งเป็นพฤติกรรมการไหลโดยปกติของน้ำใต้ดิน อย่างไรก็ตาม ช่วงปลายฤดูฝน เดือนกันยายน 2548 มีปริมาณน้ำฝนมาก ระดับน้ำใต้ดินสูงขึ้นอีกจนมีน้ำไหลจากบ่อ OW1 และ OW2 ในปริมาณเล็กน้อย ซึ่งระดับน้ำยังสูงไปตลอดจนถึงต้น เดือนธันวาคม 2548 เมื่อพิจารณาจากข้อมูลปริมาณฝนที่ตรวจวัดได้ช่วง เดือนตุลาคม – พฤศจิกายน 2548 จะเห็นว่ามีปริมาณฝนที่ตกในลุ่มน้ำไม่มากและบางวันไม่มีฝนตก แต่ปริมาณน้ำที่ซึมจากพื้นที่ตอนบนของลุ่มน้ำลงสู่ลำห้วยมีมากและต่อเนื่อง ทำให้มีน้ำซึมลงไปเพิ่มให้กับแหล่งน้ำใต้ดินตลอดเวลา ระดับน้ำที่ตรวจวัดได้ที่บ่อสังเกตการณ์ต่าง ๆ จึงมีค่าระดับค่อนข้างคงที่ ต่อมาในเดือนธันวาคม 2548 ถึงวันที่ 10 มกราคม 2549 ปริมาณน้ำในลำห้วยลึกลดลง จึงทำให้ระดับน้ำใต้ดินเริ่มลดลงด้วย
3.2.2 พฤติกรรมของน้ำใต้ดิน หลังจากดำเนินการก่อสร้างตัวเขื่อนลำห้วยลึกแล้วเสร็จ
ภายหลังที่ดำเนินการก่อสร้างเขื่อนห้วยลึกแล้วเสร็จใน เดือน มีนาคม 2549 ได้ตรวจวัด
ระดับน้ำใต้ดินจากบ่อสังเกตการณ์ต่าง ๆ เพื่อตรวจสอบพฤติกรรมน้ำใต้ดินในเขตพื้นที่โครงการ พบว่าในเดือน เมษายน 2549 ถึง ปัจจุบัน แม้จะมีฝนตกในพื้นที่ลุ่มน้ำ แต่ปริมาณน้ำที่ซึมจากพื้นที่ตอนบนของลุ่มน้ำไหลลงสู่ห้วยไม่มากนัก เนื่องจากต้นฤดูฝนดินมีความชุ่มชื้นน้อย ซึ่งจะซับน้ำไว้ประกอบกับเป็นช่วงระยะเวลาสั้นทำให้ยังไม่มีผลต่อระดับน้ำใต้ดินมากนัก ระดับน้ำที่ตรวจวัดได้ที่บ่อสังเกตการณ์ตามจุด ต่าง ๆ ยังคงลดลง แต่มีแนวโน้มที่ช้าลง
จากกราฟแสดงระดับน้ำใต้ดินจากบ่อสังเกตการณ์ในเขตพื้นที่โครงการอ่างเก็บน้ำถ้ำห้วยลึก พบว่า ความเปลี่ยนแปลงของระดับน้ำใต้ดินที่บ่อสังเกตการณ์ต่าง ๆ มีแนวโน้มในลักษณะเดียวกัน คือระดับน้ำใต้ดินที่ตรวจวัดได้ในบ่อ OW1 OW2 OW3 และ OW4 ระหว่าง เดือน มกราคม ถึง เดือน พฤษภาคม 2549 ซึ่งเป็นฤดูแล้งระดับน้ำลดลงอย่างต่อเนื่อง โดยในบ่อ OW1 ระดับน้ำลดลงถึง 10 เมตร ในขณะที่บ่อสังเกตการณ์ OW5 ความเปลี่ยนแปลงของระดับน้ำใต้ดินมีลักษณะลดลงช้า คือลดลงประมาณ 2 เมตร ซึ่งพอตั้งข้อสังเกตได้ว่าอาจเป็นเพราะบ่อสังเกตการณ์ OW5 อยู่ห่างจากฝายดักตะกอนของอ่างเก็บน้ำห้วยลึก แห่งที่ 3 ประมาณ 100 เมตร และระดับน้ำในอ่างเก็บน้ำห้วยลึก มีการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา เนื่องจากมีการใช้น้ำเพื่อการเกษตรของโครงการหลวงห้วยลึก
4. ปริมาณน้ำฝนและความสัมพันธ์ของน้ำใต้ดิน
บ้านห้วยลึก หมู่ที่ 7 ตำบล ปิงโค้ง อำเภอเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่ จะเริ่มมีฝนตก ช่วงปลายเดือน เมษายน ติดต่อกันประมาณ 5 – 6 วัน ทิ้งช่วง 4 – 5 วัน แล้วจึงมีฝนตกต่อ สลับกันไป ปริมาณฝนตกที่ วัดได้ในช่วง วันที่ 25 เมษายน - 30 สิงหาคม 2549 ต่ำสุด 0.60 มิลลิเมตร วันที่ 2 กรกฎาคม 2549 และสูงสุด 51.90 มิลลิเมตร วันที่ 24 กรกฎาคม 2549
4.1 เครื่องมือวัดปริมาณน้ำฝนอัตโนมัติ (โทรมาตร)
ข้อมูลปริมาณน้ำฝนช่วงเดือน เมษายน – พฤษภาคม 2549 ได้จากสถานีวัดน้ำฝน ที่ อำเภอเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่ อยู่ห่างจากโครงการฯ ประมาณ 26 กิโลเมตร ซึ่งอาจมีการคาดเคลื่อนบ้าง แต่ในปัจจุบันมีการติดตั้งเครื่องมือวัดปริมาณน้ำฝนแบบโทรมาตร ไว้ที่ โครงการฯ เป็นที่เรียบร้อยแล้ว เมื่อ เดือน มิถุนายน 2549 ที่ผ่านมา โดยศูนย์อุทกวิทยาและบริหารน้ำที่ 1 เป็นหน่วยงานที่จัดเก็บข้อมูลทุกวันทำให้ทราบปริมาณน้ำฝนได้อย่างถูกต้อง และสามารถคาดการณ์ ปริมาณน้ำในอ่างเก็บน้ำได้
4.2 ความสัมพันธ์ของปริมาณน้ำฝนกับปริมาณน้ำใต้ดิน
ระดับน้ำของบ่อน้ำใต้ดินจะเพิ่มขึ้นเมื่อมีฝนตกในบริเวณโครงการ หรือ เหนือโครงการขึ้นไปและเมื่อฝนทิ้งช่วงหรือตกในปริมาณน้อย ระดับน้ำใต้ดินก็ลดต่ำลง ในช่วง เดือน พฤษภาคม - มิถุนายน 2549 ที่ผ่านมา ระดับน้ำใต้ดินเริ่มคงที่ และเพิ่มขึ้นที่ละน้อย ในเดือนช่วงปลายเดือน กรกฎาคม 2549 เนื่องจากปริมาณฝนที่ตกในพื้นที่มีมาก ทำให้น้ำล้นอาคารระบายน้ำล้น ในวันที่ 26 กรกฎาคม 2549 และในช่วงปลายเดือนสิงหาคม 2549 มีปริมาณฝนตกในพื้นที่ค่อนข้างมากทำให้ปริมาณน้ำใต้ดินสูงขึ้น และน้ำล้นอาคารระบายน้ำล้นอย่างต่อเนื่อง ข้อมูลระดับน้ำใต้ดินได้จาก กลุ่มปฐพีและธรณีวิทยา สำนักชลประทานที่ 1
5. ปัญหาและอุปสรรค
4.1 ข้อมูลระดับน้ำใต้ดินยังมีน้อย ซึ่งจะต้องเก็บข้อมูลต่อไป
6. สรุป
จากการศึกษาสภาพน้ำใต้ดินในเขตพื้นที่โครงการอ่างเก็บน้ำถ้ำห้วยลึกที่ผ่านมา สามารถสรุปผลการศึกษาและข้อคิดเห็นแนวทางการศึกษา ดังนี้
5.1 ช่วงเดือน เมษายน 2549 ภายหลังจากที่ดำเนินการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำถ้ำห้วยลึกแล้วเสร็จ เริ่มมีฝนตกลงมาแต่ระดับน้ำใต้ดินที่ตรวจวัดได้ยังคงลดลง ทั้งนี้คาดว่ายังเป็นช่วงต้นฤดูฝน ดินในเขตพื้นที่โครงการขาดความชุ่มชื้นจึงดูดซับน้ำฝนไว้เกือบทั้งหมด ไม่ไหลซึมสู่แหล่งน้ำใต้ดิน ดังนั้นปริมาณน้ำฝนที่ตกมาจึงไม่มีผลต่อระดับน้ำใต้ดิน
5.2 ปริมาณน้ำในลำห้วยจากพื้นที่ลุ่มน้ำตอนบนได้ไหลลงอ่างเก็บน้ำ ฯ แต่มีปริมาณไม่มากและไหลเข้าสู่อ่างเก็บน้ำฯ ไม่ต่อเนื่อง ประกอบกับระยะเวลาในการวิเคราะห์ข้อมูลของระดับน้ำใต้ดินเป็นช่วงสั้น ๆ ( ประมาณ 1 เดือน ) คาดว่าน้ำที่ซึมลงไปยังคงไม่มีผลต่อระดับน้ำที่บ่อสังเกตการณ์ จึงจำเป็นจะต้องตรวจวัดระดับน้ำใต้ดิน เพื่อนำมาวิเคราะห์สภาพน้ำใต้ดินต่อไปอีก
5.3 สภาพน้ำใต้ดินในเขตพื้นที่โครงการก่อนและหลังดำเนินการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำถ้ำห้วยลึก มีแนวโน้มของการเปลี่ยนแปลงระดับน้ำใต้ดินช่วงเวลาต่าง ๆ ในลักษณะเดียวกัน ซึ่งอาจสรุปได้ว่าอ่างเก็บน้ำถ้ำห้วยลึกอาจไม่มีผลทำให้ระดับน้ำใต้ดินในบริเวณพื้นที่โครงการสูงขึ้น
อย่างไรก็ตามจำเป็นต้องวิเคราะห์ถึงสาเหตุที่ทำให้ระดับน้ำใต้ดินไม่เปลี่ยนแปลง ซึ่งอาจเกิดจากการใช้น้ำของโครงการหลวงห้วยลึกที่อยู่ทางตอนล่างของลุ่มน้ำ รวมถึงการตรวจวัดข้อมูลระดับน้ำในบ่อสังเกตการณ์ ควรดำเนินการต่อไปอย่างต่อเนื่อง เพื่อพิจารณาสภาพน้ำใต้ดินในช่วงฤดูต่าง ๆ ของรอบปี
